Antik Thera kenti, Muğla’nın Ula ilçesinde bulunan kayalık Okkataş Tepesi’nde (Taşyenice) yer almaktadır. İlk araştırmacılar alanı Oula ya da Kyllandos olarak tanımlamış olsa da, 2011–2014 yılları arasında gerçekleştirilen kapsamlı yüzey araştırmaları kentin kesin olarak Thera olduğunu ortaya koymuştur. Kentin egemenlik alanı Yerkesik, Yenice ve Ula ovalarını kapsıyordu. Bu bölge, önemli yol girişlerine yerleştirilmiş küçük tahkimatlı yerleşimlerden oluşan planlı bir savunma ağıyla korunuyordu.
Tarihî kaynaklar, Thera’yı MÖ 333 yılında Büyük İskender’e karşı Orontobates’in elinde bulunan kalelerden biri olarak belirtmektedir. Arkeolojik bulgular, yerleşimin MÖ 5. yüzyılın sonlarından Geç Bizans Dönemi’ne kadar kesintisiz olarak kullanıldığını, en parlak dönemini ise Orta Helenistik Çağ’da yaşadığını göstermektedir. MÖ 2. yüzyılda yazıtlar, Thera’nın Khrysaorik Birliği içinde polis statüsüne sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Daha sonraki dönemde kent, çevredeki kırsal yerleşimlerin ortak buluşma merkezi olarak hizmet veren bir koinonun (federasyonun) merkezi hâline gelmiştir.
Alan, kaçak kazılar nedeniyle büyük ölçüde tahrip olmuştur. İlk sistematik araştırmalar 2011–2016 yılları arasında A. Baran tarafından yürütülmüştür. Yerleşim düzeni, tahkim edilmiş bir akropolis ve onun güney yamaçlarındaki teraslara yayılmış aşağı kentten oluşmaktadır. Akropolis iç surlarla çevrilidir. Burada sarnıçlar, olası bir tapınak temeli ve “Kybele Tahtı” olarak bilinen kayaya oyulmuş bir anıt bulunmaktadır. Ana surların dışında, yaklaşık 40 metre genişliğinde bir caveaya sahip küçük bir tiyatro yer alır; bu yapının muhtemelen koinon toplantılarının düzenlendiği mekân olduğu düşünülmektedir. Tiyatronun aşağısında ise bir exedra ve stoa kalıntıları içeren agora bulunmaktadır. Pseudo-poligonal duvar örgüsüyle desteklenen bir kutsal alan terasında, daha sonra üzerine bir Bizans kilisesi inşa edilmiş bir tapınağa ait izler tespit edilmiştir. Kentin savunma sistemi; bir iç savunma hattı, kulelerle güçlendirilmiş bir dış hat ve güneydoğudaki Çatalkaya Kalesi gibi dış kalelerden oluşan çok katmanlı bir yapıya sahiptir.
Thera’nın doğu ve batı yamaçlarında geniş nekropoller bulunmaktadır. Doğu Nekropolü, tapınak cepheli kaya mezarlarıyla dikkat çeker. Batı Nekropolü ise Erken Helenistik Dönem’e tarihlenen özgün bir “Anıtsal Mezar Kompleksi”ne ev sahipliği yapmaktadır. Mimari açıdan oldukça farklı olan bu yapı iki seviyeden oluşur: Alt seviyede, kalkan kabartmasıyla süslenmiş tapınak cephesinin arkasında yer alan beş loculus (mezar nişi) bulunurken, üst seviyede kayaya oyulmuş bir lahit yer almaktadır.
Kaynaklar:
Baran, A. 2012. “Okkataş’taki (Muğla) Antik Yerleşim ve Thera (Karia) Antik Kenti Lokalizasyonu Çalışmaları,” Stratonikeia’dan Lagina’ya (Fs A. A. Tırpan), ed. B. Söğüt, İstanbul, 89–100.
Baran, A. 2012. “Preliminary Results of the 2011 Researches on Thera in Karia,” Anatolia Antiqua XX, 215–226.
Baran, A. 2014. “A Monumental Tomb Complex from Thera in Karia,” ΛΑΒΡΥΣ: Studies Presented to Pontus Hellström (Boreas 35), ed. L. Karlsson et al.,Uppsala, 387–403.
Baran, A. 2015. “Thera Antik Kenti,” Aktüel Arkeoloji 43, 41–44.
Görseller:
A. Baran, 2012
Bora Bilgin, 2026
Tayfun Bilgin, 2026