Karya dili, Hint-Avrupa ailesinin Anadolu koluna, özellikle de “Luvik” grubuna ait olup, Luvice ve Likçenin yakın akrabasıdır. Güneybatı Anadolu’da konuşulan bu dilin yazılı kayıtları, kendine özgü alfabetik bir yazı sistemiyle günümüze ulaşmıştır. Karya harflerinin çoğu Yunan karakterlerine benzese de, çoğu zaman tamamen farklı fonetik değerlere sahiptir.
Karya harflerinin tespit edilmiş tüm varyantlarıyla birlikte toplamı 34’tür; ancak yerel varyantlar genellikle 27 ila 31 arasında farklı harf kullanır. Karya’da kullanılan yerel alfabeler arasında—örneğin Kaunos, Hyllarima ve Mylasa’da—önemli farklılıklar bulunurken, Mısır’daki Karya paralı askerleri ve yerleşimcileri tarafından kullanılan alfabe kayda değer ölçüde daha homojendir.
Günümüze ulaşan Karca yazıtların çoğu Mısır’da, Memphis, Abidos, Teb ve Ebu Simbel gibi yerlerde Karya paralı askerleri ve yerleşimcileri tarafından yazılmış olarak bulunmuştur; ancak Kaunos ve Hyllarima gibi Karya anavatanındaki yerleşimlerde de önemli metinler mevcuttur. Bu belgeler, basit grafiti ve mülkiyet işaretlerinden resmî mezar stellerine ve resmî iki dilli fermanlara kadar uzanır ve ağırlıklı olarak MÖ 7. ve 3. yüzyıllar arasına tarihlenir.
Karya yazıtları soldan sağa (dekstrovers, →), sağdan sola (sinistrovers, ←) ya da nadiren de olsa her satırda soldan sağa ve sağdan sola dönüşümlü olarak (bustrofedon, ⇄ veya ⇆) yazılabilirdi. Karya anavatanındaki yazıtlar ağırlıklı olarak soldan sağa yazılırken, Mısır’da sağdan sola yazım daha yaygındır.
Aşağıda listelenen Karca yazıtların numaralandırması Adiego (2007)’ye dayanmaktadır. Henüz numaralandırılmamış yeni buluntular, tahmini yazıt numarasının yanına bir soru işareti konularak eklenmiştir. Aksi belirtilmedikçe, tüm transkripsiyonlar eDiana’dan (https://www.ediana.gwi.uni-muenchen.de/) uyarlanmıştır. — Tayfun Bilgin (tayfun@bilgin.com)
Karya ve Çevresinde Bulunmuş Yazıtlar
- Tralleis Yazıtları (C.Tr 1–2)
- Alabanda Yazıtı (C.Al 1)
- Euromos Yazıtları (C.Eu 1–4)
- Kindye Yazıtı (C.Kn 1)
- Hyllarima Yazıtı (C.Hy 1)
- Mylasa Yazıtı (C.My 1)
- Sinuri Yazıtları (C.Si 1–2)
- Kildara Yazıtı (C.Ki 1)
- Stratonikeia Yazıtları (C.St 1–2)
- Halikarnassos Yazıtı (C.Ha 1)
- Didyma Yazıtı (C.Di 1)
- Iasos Yazıtları (C.Ia 1–7 ve frag.)
- Keramos Yazıtları (C.Ke 1–3)
- Kaunos Yazıtları (C.Ka 1–11)
- Krya Yazıtı (C.Kr 1)
- Labraunda Yazıtı (C.La 1)
- Miletos Yazıtı (C.Mi 1)
- Hydai Yazıtı (C.Hd 1)
- Sardis Yazıtları (C.I 1–7)
- Kalymnos Yazıtı (C.Kal 1)
- Karya, Orijini Belirsiz Karca Yazıtlar (C.xx 1–5)
Yunanistan’da Bulunmuş Yazıtlar
Mısır’da Bulunmuş Yazıtlar
Mısır’da bulunan Karca yazıtların sayısı, günümüzde 200’ü aşkın olup, Karya anavatanında bulunanlardan fazladır. Ancak bunların büyük çoğunluğu, yalnızca birkaç sözcükten oluşan ve çoğunlukla onomastik formüller içeren çok kısa yazıtlardır. Mısır’daki bu alt derlem ikiye ayrılabilir: (1) mezar ve adak amaçlı yazıtlar (neredeyse tamamı Memfis/Sakkara ve Sais’ten) ve (2) kaya ve yapılar üzerindeki grafitiler (neredeyse tamamı Abidos, Teb, Luksor, Silsila, Ebu Simbel ve Buhen’den). Mısır’daki Karca yazıtlar, ağırlıklı olarak MÖ 7. ve 6. yüzyıllarda Mısır firavunlarının hizmetinde bulunan Karya paralı askerleriyle ilişkilidir. Silsila, Abu Simbel ve Buhen gibi güney bölgelerinden gelen grafitiler genellikle Psamtik (Psammethicus) II’nin MÖ 593–592 yıllarında Kuş Krallığı’na karşı düzenlediği askerî sefere tarihlenir.
- Sais Yazıtları (E.Sa 1–2)
- Memfis ve Sakkara Yazıtları (E.Me 1–67)
- Abidos Yazıtları (E.Ab 1–43)
- Teb Yazıtları (E.Th 1–55)
- Luksor Yazıtları (E.Lu 1–7)
- Murwàw Yazıtı (E.Mu 1)
- Silsila Yazıtları (E.Si 1–11)
- Ebu Simbel Yazıtları (E.AS 1–9)
- Buhen Yazıtları (E.Bu 1–6)
- Cebel Şeyh Süleyman Yazıtı (E.SS 1)
- Mısır, Orijini Belirsiz Karca Yazıtlar (E.xx 1–7)