Herakleia Salbake, Tavas Ovası’nın kuzeybatı kenarında, Salbakos Dağı’nın (Babadağ) yamaçlarında yer alıyordu (günümüzde Denizli ili Vakıf Mahallesi). Karia ile Frigya sınırında konumlanan kent, batıdaki komşusu Aphrodisias’tan, her iki kent tarafından da kutsal kabul edilen doğal bir sınır olan Timeles Nehri (Yenidere) ile ayrılıyordu. “Salbake” sıfatı, yerleşimi antik çağdaki aynı adı taşıyan diğer kentlerden ayırt etmek amacıyla kullanılmıştır. Kesin kuruluş tarihi bilinmemekle birlikte, MÖ 1. yüzyıla tarihlenen sikkeler Helenistik bir kuruluşa, büyük olasılıkla Seleukoslar tarafından kurulduğuna işaret etmektedir. Kent adını Herakles’ten almış olsa da başlıca tanrıları Asklepios ve Hygeia idi. Bu nedenle Herakleia Salbake önemli bir tıp merkezi hâline gelmiştir. Yazıtlar, kentli hekimlerin yüksek bir statüye ulaştığını ve Roma İmparatorları Traianus, Marcus Aurelius ve Lucius Verus’un başhekimleri olarak görev yaptıklarını göstermektedir. Kent surlarının dışında yer alan büyük bir kutsal alan (hieron), Apollon, Artemis ve Leto üçlüsüne adanmış önemli bir kültün varlığına işaret etmektedir.
Alana yönelik bilimsel araştırmalar, 1993 yılında Robert Fleischer tarafından gerçekleştirilen yüzey araştırmalarıyla başlamış, bunu 2002 yılında Denizli Müzesi’nin stadyum kazıları izlemiştir. 2021 yılında Mehmet Ok başkanlığında, kentin topografyasını ve yazıtlarını belgelemeyi amaçlayan sistematik bir araştırma projesi başlatılmıştır.
Arkeolojik alanda, büyük ölçüde devşirme mimari bloklardan inşa edilmiş Geç Roma Dönemi kent surları bulunmaktadır. Kent surlarının kuzeyinde yer alan stadyum, 2002 yılında kısmen kazılmıştır; oturma basamaklarında aslan pençesi kabartmaları yer almaktadır.
Hieron (Apollon, Artemis ve Leto Kutsal Alanı)
Hieron, kentin yaklaşık 5 km güneydoğusunda, Kızılcabölük (Ören Sırtı) yakınında bulunan bir tapınak alanıdır. 19. yüzyıl gezginleri tarafından yanlışlıkla bir mozole olarak tanımlanmıştır. Yapıda, Niobidler efsanesini, Hesperidlerle birlikte Herakles’i, Eros ile birlikte Afrodit’i ve Helios ile Selene büstlerini çevreleyen bir zodyak kuşağını betimleyen yüksek kaliteli kabartmalı bloklar bulunmaktadır. Stil olarak MS 1. yüzyıla tarihlenen kabartmalar Aphrodisias’taki Sebasteion kabartmalarıyla karşılaştırılabilecek niteliktedir.
Kaynaklar:
Acar, Ö., A. Chaniotis ve M, Ok. 2024. “New Inscriptions from Herakleia Salbake,” Philia 10, 1–11.
Canlı, H. ve M. Ok. 2021. “Karia’daki Herakleia Salbake’de Herakles Kültü,” International Archeology, Art History and Cultural Heritage Congress 2021, ed. M. A. Akkaya ve K. Beşaltı, 34–40.
Falkener, E. 1851. The Museum of Classical Antiquities I, London.
Fleischer, R. 2002. “Ein unbekanntes Heiligtum für Apollon, Artemis und Leto in der südwestlichen Türkei,” Antike Welt 33/3, 325–337.
de Laborde, L. 1838. Voyage de l’Asie Mineure Par Mrs. Alexandere de Laborde, Becker, Hall et Leon de Laborde, Paris.
Ok, M. ve H. Canlı. 2023. “Herakleia Salbake Antik Kenti Yüzey Araştırması: 2021 Yılı,” AST 38/2, 443–456.
Scardozzi, G. 2015. “Herakleia Salbake: nuovi dati sulla topografia antica della città e del territorio,” Journal of Ancient Topography 25, 19–62.
Söğüt, B. 2007. “Antik Dönemde Salbakos Dağı ve Kalıntıları,” Uluslararası Denizli ve Çevresi Tarih ve Kültür Sempozyumu Bildirileri 2, ed. A. Özçelik et al., Isparta, 15–24.
Şimşek, C. 2002. “Herakleia Salbace Antik Kenti”, Tavas Yöresi I. Kültür ve Üretim Festivali Bildirileri, Denizli, 124–130.
Görseller:
L. de Laborde, 1838
E. Falkener, 1851
Bora Bilgin, 2026
Tayfun Bilgin, 2026
Reha Özer, 2026