Hyllarima, günümüzde Türkiye’nin Muğla iline bağlı Kavaklıdere ilçesi sınırları içerisinde, Derebağ Köyü (eski adıyla Mesevle) yakınlarında yer alan, Karia’nın kuzeydoğusundaki antik bir iç bölge kentidir. Stratejik bir konuma sahip olan kent, İç Karia’yı Büyük Menderes Vadisi’ne bağlamakta ve Stratonikeia ile Aphrodisias arasındaki güzergâh üzerinde yer almaktaydı. Hyllarima adı (Karca: yλarmi-), büyük olasılıkla yerel tanrı Zeus Hyllos’tan türemektedir. Bazı araştırmacılar ise adın, MÖ 2. binyıla ait Hitit metinlerinde geçen ve muhtemelen yakındaki Asarcık Tepe yerleşimini ifade eden Wallarima yer adıyla ilişkili olabileceğini öne sürmektedir.
Kent, “çok merkezli” (multipolar) bir yerleşim olarak tanımlanmaktadır. Bölgedeki yerleşim geçmişi Asarcık Tepe’de Erken Tunç Çağı’na kadar uzanırken, klasik dönem Hyllarima kenti Kapraklar mevkiinde gelişmiş ve özellikle MÖ 4. yüzyılda önemli ölçüde büyümüştür. Kent, Karia tarihinin anlaşılması açısından büyük önem taşımaktadır. Büyük İskender’in fethini tanımış ve daha sonra Seleukos egemenliğinin etkisi altına girmiştir; bunu, I. Antiokhos ile II. Antiokhos’un ortak hükümdarlık dönemine (yaklaşık MÖ 260’lar) tarihlenen yazıtlar doğrulamaktadır. Daha sonra MÖ 3. yüzyılda, özellikle kenti tahkim eden yerel yönetici Pleistarkhos aracılığıyla Rodos etkisi altına girmiştir. Roma Dönemi’nde Hyllarima, Zeus Hyllos kültünün önemli bir merkezi olarak varlığını sürdürmüş ve Bizans İmparatorluğu döneminde bir piskoposluk merkezi hâline gelmiştir.
Alana yönelik bilimsel araştırmalar, 1997 yılında Ender Varinlioğlu ve Pierre Debord’un birlikte yürüttüğü çalışmalarla başlamıştır. 2021 yılından itibaren ise yeni kazılar Bekir Özer başkanlığında sürdürülmektedir.
Hyllarima, iyi korunmuş kamusal ve askerî mimarisiyle dikkat çekmektedir. Kentin en önemli anıtı, MÖ 2. yüzyılda inşa edilmiş olan tiyatrodur. Yaklaşık 1.500–2.000 seyirci kapasitesine sahip olan yapının caveasının önemli bir bölümünü ve Dor frizleriyle süslü sahne binası günümüze kadar korunmuştur. Kent surları da gelişmiş savunma anlayışını yansıtan beşgen ve altıgen kuleleriyle dikkat çekmektedir; bu tasarımın, Byzantionlu Philon’un savunma teorileriyle ilişkili olduğu düşünülmektedir. Diğer önemli yapılar arasında stoalarla çevrili bir agora, Roma Dönemi’ne ait bir bouleuterion (meclis binası), Helenistik Dönem’e tarihlenen bir tümülüs mezar ve Roma lahitlerini barındıran bir nekropol bulunmaktadır.
Tümülüs Mezar
Kaynaklar:
Adiego, I.-X., P. Debord ve E. Varinlioğlu. 2005. “La Stèle Caro-Grecque d’Hyllarima (Carie),” Revue des études anciennes 107/2, 601–653.
Debord, P. ve E. Varinlioğlu. 2018. Hyllarima de Carie : état de la question, Pessac.
Henry, O. 2013. “Un tumulus en ville,” in Le mort dans la ville [Rencontres 2011], ed. O. Henry, 123-134.
Varinlioğlu, E. ve P. Debord. 2004. “Hyllarima,” AST 21/1, 65–74.
Varinlioğlu, E. ve P. Debord. 2005. “Hyllarima,” AST 22/1, 63–68.
Görseller:
O. Henry, 2013
P. Debord ve E. Varinlioğlu, 2018
Google Earth (M. Osmanoğlu), 2018
Bora Bilgin, 2025